Benedikt Gabríel Valgarður Gunnarsson

Benedikt Gabríel Valgarður Gunnarsson fæddist 14. júlí 1929 á Suðureyri við Súgandafjörð. Foreldrar Benedikts voru Gunnar Halldórsson verkamaður, f. 1898, d. 1964, og Sigrún Benediktsdóttir húsmóðir, f. 1891, d. 1982.

Menntun

Benedikt lauk gagnfræðaprófi frá Núpsskóla við Dýrafjörð 1945. Stundaði nám við Handíða- og myndlistarskólann í Reykjavík frá 1945 til 1948, við Listaháskólann í Kaupmannahöfn (Det kongelige akademi for de skønne kunster, aðalkennari hans þar var próf. Kr. Iversen) og við teikniskóla P. Rostrup Bøyesens listmálara á Statens museum for kunst í Kaupmannahöfn frá 1948 til 1950. Var við nám og listsköpun í París 1950-53 við Académie de la Grande Chaumiére og École des Beaux-Arts, ásamt fyrirlestrum hjá Fernand Léger listmálara í París 1953, og stundaði myndfræðilegar rannsóknir við Louvre-listasafnið, Musée de l‘Homme og Musée National du Moyen Age – Termes Cluny í París. Stundaði sömuleiðis myndfræðilegar rannsóknir við Prado-listasafnið í Madrid 1953-54.

Lauk myndlistarkennaraprófi frá Myndlista- og handíðaskóla Íslands 1964. Nam veggmyndatækni við Konunglega listaháskólann í Kaupmannahöfn 1981.

List- og kennsluferill

Benedikt var kennari við Myndlistarskóla Vestmannaeyja 1958-59, við Gagnfræðaskólann við Lindargötu í Reykjavík 1960-62, við Myndlista- og handíðaskóla Íslands 1959-68 og við Kennaraskóla Íslands (síðar Kennaraháskóla Íslands) frá 1965. Hann var lektor við KHÍ frá 1977 og dósent þar frá 1998. Var aðalkennari og stjórnandi myndlistar- og listasögunámskeiða Listafélags MR 1964-1966, síðar í Námsflokkum Kópavogs 1970-1972, Myndlistarskóla Reykjavíkur 1982, við Listafélag VR 1985-1987. Prófdómari um árabil við MHÍ.

Benedikt sat í stjórn FÍM og í stjórn Norræna listbandalagsins 1958-60 og í sýningarnefnd FÍM 1965-72. Hann var prófdómari við MHÍ 1975-78. Fór til Rússlands sem fulltrúi, þátttakandi og umsjónarmaður sýningar ungra íslenskra myndlistarmanna, á alþjóðlegri listsýningu í Moskvu 1957 (Festival internationale de la jeunesse et des etudiantes. L‘exposition internationale des beaux arts et d‘art appliqué). Var fulltrúi stjórnar félagsins Foreningen Kunst på arbejdspladsen í Kaupmannahöfn, varðandi listaverkakaup fyrir félagið hér á landi 1972.

Myndskreytti og gerði kápur á fjölda bóka og tímarita, m.a. listtímaritið Birting. Þá var hann útnefndur heiðurslistamaður Kópavogs árið 2002.

Verk í eigu safna og annarra stofnana

Málverk eftir Benedikt eru m.a. í Listasafni Íslands, Listasafni Reykjavíkur, Listasafni ASÍ, Listasafni Kópavogs, Listasafni Reykjanesbæjar, Listasafni Borgarness, Hafnarborg, Listasafni Háskóla Íslands, Þjóðminjasafni Íslands, mörgum bæjarlistasöfnum, í eigu fjölmargra íslenskra sveitarfélaga, fyrirtækja (t.d. Seðlabanka Íslands og VR), spítala og skóla, annarra stofnana og í einkasöfnum (m.a. Sverris Kristinssonar).

Ennfremur verk í erlendum söfnum, m.a. í Kanada, Bandaríkjunum, Sviss, Þýskalandi, Mexíkó, Kólumbíu, Puerto Rico, Danmörku, Svíþjóð (Fræðslumálastjórn Stokkhólmsborgar, Lýðháskólanum í Kungalv) og í Ben Gurion-háskólanum í Ísrael.

Verk í íslenskum og erlendum skólum

Kennaraháskóli Íslands, Menntaskólinn í Reykjavík, Menntaskólinn við Hamrahlíð, Menntaskólinn í Kópavogi, Hjúkrunarskóli Íslands, Þroskaþjálfaskóli Íslands, Gagnfræðaskóli Ísafjarðar, Héraðsskólinn að Skógum, Grunnskólinn á Hofsósi, Grunnskólinn í Vík í Mýrdal, Kópavogsskóli, Varmalandsskóli í Borgarfirði, Grunnskólinn Hrafnagili í Eyjafjarðarsýslu, Lýðháskólinn í Kungälv í Svíþjóð.

Veggmyndir og steindir/málaðir gluggar

Benedikt gerði stórar veggmyndir og steinda/málaða glugga í nokkrar opinberar byggingar og fyrirtæki hérlendis, s.s. í Hótel Holt (4 málaðir gluggar, 1965), í Grunnskólann á Hofsósi (steinsteypa og gler, 1974) og Vík í Mýrdal (steinsteypt lágmynd, 1976), í Héraðsskólann að Skógum (veggmálverk, 1950 og 1978), Keflavíkurkirkju (18 steindir gluggar, 1977), Hábæjarkirkju í Þykkvabæ (7 steindir gluggar, 1981), Fáskrúðarbakkakirkju á Snæfellsnesi (15 steindir gluggar 1994), Suðureyrarkirkju (4 steindir gluggar 1998, 12 til viðbótar 2000, 8 gluggar 2002), Háteigskirkju í Reykjavík (altarismynd úr mósaík í kór kirkjunnar 1986 og önnur mósaíkmynd yfir altari í Maríustúku 1992) og BYKO í Kópavogi (2 steindir gluggar, 1995). Benedikt gerði sömuleiðis málaða glugga fyrir mörg heimili á höfuðborgarsvæðinu. Meðal heimila með steindum glugga eftir Benedikt má nefna Álfhólsveg 15 í Kópavogi (steindur gluggi, 2001).

Sýningar

Benedikt Gunnarsson hélt 25 einkasýningar hérlendis og eina í París, í La Galerie Saint-Placide 1953. Hann tók þátt í um 70 samsýningum hér á landi og tuttugu og þremur samsýningum víða um heim, m.a. á öllum Norðurlöndunun, Þýskalandi, Frakklandi, Ítalíu, Rússlandi, Kanada, Bandaríkjunum, Bretlandi og í mörgum stærstu borgum í Ástralíu.

Viðurkenningar

Listamannalaun ríkisins frá 1955. Fyrstu verðlaun í lokaðri samkeppni myndlistarmanna um myndverk í Sparisjóð Keflavíkur 1975. Fyrstu verðlaun í lokaðri samkeppni myndlistarmanna um altarisverk í Háteigskirkju 1986. Nordisk Kirkeligt Studieråd velur altarismynd BG í Háteigskirkju til framtíðarkynningar í grunn- og framhaldsskólum á Norðurlöndum, 1994. Heiðurslaun bæjarstjórnar Kópavogs 1994. Heiðurslistamaður Kópavogs 2002. Staðarlistamaður í Skálholti 2002.

Rannsóknar- og ferðastyrkir Menntamálaráðs Íslands: Bandaríkin, Mexíkó, Frakkland, Holland, Þýskaland. Reykjavíkurborg, Menntamálaráð Íslands ásamt stjórn La Cité Internationale des Arts í París. Dvöl í Kjarvalsstofu. Norræna listbandalagið. Dvöl í norræna listamannabústaðnum í Róm.

Ýmis verkefni

Starfaði á vegum Húsameistara ríkisins, Harðar Bjarnasonar, við skipulagsstörf tengd litavali BG í eldri og nýbyggð skólahús víðsvegar um landið, á árunum 1960-1963.

Náms- og starfskynningar framhaldsskóla í Reykjavík, stjórnandi Ólafur Gunnarsson sálfræðingur. Var upplýsingafulltrúi MHÍ á mörgum kynningarfundum víða um land og í Reykjavík á árunum 1961-1964. Teiknaði og stjórnaði smíði leikmyndar og málaði glermyndahluta sviðsmyndar við leikritið Reiknivélin eftir Erling Halldórsson. Leikfélagið Gríma, 1964. Teiknaði og málaði manna- og umhverfismyndir fyrir mikilvægar nærmyndatökur fyrir kvikmynd Páls Steingrímssonar, Sesselju, 1978-1979.

Einn stofnenda félagsins Ný dögun og í fyrstu stjórn þess (samtök um sorg og sorgarviðbrögð, 1985-1987. Listkynning hérl. og erl. í listasöfnum og kirkjum fyrir Ferðaskrifstofuna Prima, Heimsklúbb Ingólfs. Reykjavík, Flórens, Feneyjar, Róm, Berlín, 1994-1995.

Þróun

Benedikt Gunnarsson er einn af brautryðjendum geometriskrar abstraktlistar á Íslandi. Á málverkasýningu sem hann hélt í Reykjavík 1951, ásamt Eiríki Smith, sýndi hann nær eingöngu myndverk unnin í hlutbundnum stíl (abstrakt). Á málverkasýningu í Reykjavík 1952 sýndi Benedikt eingöngu geometrisk abstrakt málverk.

Benedikt hélt sína fyrstu stóru einkasýningu í París 1953 (La galerie Saint-Placide). Á henni voru eingöngu málverk unnin í óhlutbundnum stíl (abstrakt). Sama ár tekur Benedikt þátt í einni fyrstu strangflata málverkasýningu á Íslandi, í Listamannaskálanum í Reykjavík.

Fyrstu einkasýningu sína á Íslandi hélt B.G. í Reykjavík 1954. Á henni voru eingöngu málverk í óhlutbundnum, abstrakt stíl.

Á næsta áratug þróaðist myndstíll Benedikts hægt í átt að „abstrakt expressionisma“. Árið 1961 verða umtalsverðar breytingar á myndstíl BG. Það ár sýnir hann í Reykjavík árangur sjö ára vinnu við ræktun persónulegra vinnubragða í málaralist. Þrátt fyrir óhlutbundinn abstrakt myndstíl höfðu öll myndfræðileg efnistök og hugmyndaúrvinnsla gjörbreyst frá sýningu hans 1954. Myndirnar, sem flestar voru stórar í sniðum, einkenndust annars vegar af þéttum sveiflukenndum formahreyfingum og hins vegar af rólegum en samofnum formheildum. Þrátt fyrir abstrakt myndmál voru ýmis náttúrufyrirbrigði kveikja margra myndanna.

Sama ár tók BG þátt í „Deuxieme Bienale de Paris“ í Musee d‘art moderne de la ville de Paris.

Á sýningu sem BG hélt í Bogasal Þjóðminjasafnsins 1965 sást hvernig myndstíll hans hafði þróast hægt í átt til „abstrakt expressionisma“. Í mörgum verka sinna beitti BG hér í fyrsta sinn lazurtækni í málun en sá vinnumáti var nær óþekktur í myndgerð samtíma abstraktmálara á Íslandi. Auk málverka voru á sýningu þessari fjölmargar „photogram“ myndir, en BG er fyrstur íslenskra listmálara til að sýna slík verk á opinberri listsýningu. Öll verk sýningarinnar höfðu á sér yfirbragð hins dulmagnaða og óræða veruleika.

Frá 1970 jókst fjölbreytni viðfangsefna í myndgerð Benedikts stöðugt og styrkti persónulegan stíl hans. Verk hans urðu mörg hver hlutbundnari en áður, en myndmálið oftast sveigt undir lögmál skáldskapar og vefur spunninn þar sem kjarni hugmyndar er mótaður í persónulegri myndheild.

Í verkum sínum túlkar Benedikt ýmist landið í fjölbreyttum leik ljóss og forma – oft sköpun lands í sterkum lita- og formaandstæðum, eða landið og dulúðug mannvirki, þar sem sívirk náttúruöflin eru að verki. Einnig má í verkum hans finna túlkun á tengslum manns og vélar og stöðu mannsins sem geimfara í þyngdarleysi hinna myrku himinvídda.

Í trúfræðilegum verkum Benedikts, m.a. fyrir kirkjur, sjást einnig vel hin myndfræðilegu tengsl við kjarna myndlistar hans. Á sviði trúarlegrar listar hefur Benedikt unnið mjög að nýsköpun myndmáls, sbr. verk þau er hann sýndi á Kirkjulistahátíð í Reykjavík 1991.

Í steinsteyptu veggmyndunum birtast viss náttúruáhrif í bland við dulúðuga speglun hátækni atómaldar.

Mannamyndir (portraits) er svo enn einn þáttur í myndgerðarvinnu Benedikts. Hér er um að ræða afmarkað sérsvið innan málaralistarinnar er tiltölulega fáir íslenskir myndlistarmenn höfðu á þeim tíma haslað sér völl á.